Đặng Tất

Thân thiện

Định nghĩa

1. Danh từ riêng:
   • Tên một nhân vật lịch sử Việt Nam cuối thời Trần, đầu thời Hậu Trần: Đặng Tất là một võ tướng, công thần có công lớn trong cuộc khởi nghĩa chống quân Minh xâm lược, thân phụ của nghĩa sĩ Đặng Dung.

Thông tin lịch sử và hoạt động

• Xuất thân: Ông là người huyện Thiên Lộc (nay là Can Lộc, Hà Tĩnh), thuộc dòng dõi Thám hoa Đặng Bá Tĩnh.
• Sự nghiệp ban đầu: Sang triều nhà Hồ, ông vẫn được Hồ Quý Ly trọng dụng, bổ làm Tri phủ Hóa Châu. Sau khi cha con Hồ Quý Ly bị bắt, ông tiếp tục giữ chức Đại tri châu cai quản vùng Hóa Châu.
• Tham gia khởi nghĩa: Năm 1407, sau khi nghe tin Giản Định Đế lên ngôi ở Trường An (Ninh Bình) và bị quân Minh truy đuổi, ông đã dấy binh đánh tan quân Minh ở Hóa Châu, rước vua về và tiến con gái vào cung. Ông được phong tước Quốc Công.
• Chiến công: Ông chỉ huy quân đội, bắt sống tướng giặc Phạm Thế Căng, thu phục các vùng Tân Bình, Thuận Hóa, Nghệ An, Thanh Hóa và định tiến ra Đông Đô (Thăng Long).
• Cái chết: Do bị gian thần gièm pha, ông cùng đồng liêu Nguyễn Cảnh Chân bị Giản Định Đế nghi ngờ và lừa về họp ở Hoàng Giang, rồi bị sát hại vào khoảng tháng 2 năm Kỷ Sửu (1409).
• Hậu duệ và ảnh hưởng: Cái chết của ông khiến con trai là Đặng Dung bỏ đi, sau đó rước Trần Quý Khoách lên ngôi (Trùng Quang Đế), tiếp tục sự nghiệp kháng chiến chống Minh.

Ý nghĩa lịch sử

• Biểu tượng của lòng trung nghĩa và nỗi oan khuất: Ông là một tướng tài, có công lớn trong buổi đầu khôi phục nhà Hậu Trần nhưng lại bị chính vua mình phụ lòng, giết hại một cách oan uổng do sự ghen ghét của nịnh thần.
• Mối liên hệ lịch sử: Tên tuổi và sự nghiệp của Đặng Tất gắn liền với cuộc khởi nghĩa chống Minh của nhà Hậu Trần, với vua Giản Định Đế, Trùng Quang Đế và đặc biệt là với người con trai anh hùng Đặng Dung.

Từ liên quan và nhân vật lịch sử cùng thời

• Đặng Dung (Danh từ riêng): Con trai của Đặng Tất, một nghĩa sĩ nổi tiếng với bài thơ "Cảm hoài" và tinh thần chống giặc đến cùng.
• Giản Định Đế (Danh từ riêng): Vị vua đầu tiên của nhà Hậu Trần, người đã phong tước cho Đặng Tất nhưng sau lại nghe lời gièm pha mà hại chết ông.
• Nguyễn Cảnh Chân (Danh từ riêng): Đồng liêu của Đặng Tất, cùng bị sát hại trong vụ án oan ở Hoàng Giang.
• Trùng Quang Đế (Danh từ riêng): Tức Trần Quý Khoách, vị vua thứ hai của nhà Hậu Trần, được Đặng Dung (con trai Đặng Tất) rước lên ngôi sau cái chết của cha.

Học thuật

1. ( - Kỷ sửu 1409)
2. Thân phụ nghĩa sĩ Đặng Dung đời Hậu Trần, người huyện Thiên Lộc (Can Lộc), tỉnh Hà Tĩnh. Ông dòng dõi Thám Hoa Đặng Bá Tĩnh
3. Cuối đời Trần sang đời nhà Hồ, ông vẫn được Hồ Quí Li trọng dụng, bổ làm Tri phủ Hóa Châu. Đến khi cha con Quí Li bị Trương Phụ bắt, ông vẫn giữ chức Đại tri châu, cai trị vùng Hóa Châu
4. Năm Đinh hợi 1407, tháng 10, Giản Định Đế tức vị ở Trường An, thuộc tỉnh Ninh Bình. Trương Phụ chuyển quân vào đánh, Giản Định Đế chạy vào Nghệ An, ông nghe tin, dấy quân đánh tan quân nhà Minh ở đấy rồi nghinh tiếp vua Giản Định, và tiến con gái vào cung. Vua Giản Định phong ông làm Quốc Công, cùng nhau lo khôi phục đất nước
5. Ông ra quân, bắt sống Phạm Thế Căng là người đã đầu hàng Trương Phục để lãnh chức Tri phủ Tân Bình, tại cửa Nhật Lệ. Thừa thắng ông tiến quân thu phục cả vùng Tân Bình, Thuận Hóa, Nghệ An, Thanh Hóa, rồi toan tiến thẳng ra Đông Đô. Chẳng dè giữa lúc ấy, bọn quan hầu cận là Nguyễn Quí, Nguyễn Mộng Trang mật tâu với vua Giản Định:
6. - Tham mưu Nguyễn Cảnh Chân và Quốc Công Đặng Tất chuyên quyền, sợ sau này khó chế ngự nổi, phải nên trừ đi
7. Giản Định nghe theo, sai người đi triệu ông về họp nơi Hoàng Giang. Ông và Nguyễn Cảnh Chân lập tức về ngay, vừa tới nơi, mới bước xuống thuyền thì đám võ sĩ xông ra, giết chết ông và Nguyễn Cảnh Chân, bấy giờ vào khoảng tháng hai Kỷ sửu 1409
8. Con ông là Đặng Dung bỏ đi, đem quân bản bộ ra Thanh Hóa rước Trần Quí Khoách vào Nghệ An tôn lên ngôi tức Trùng Quang Đế, rồi tiếp tục kháng Minh (X. Đặng Dung)